Czym są „dystrybucje Linuksa”?
System Linux nie jest jednorodny, nie jest rozwijany przez jedną firmę jak Windows, czy MacOS. Filarem każdego systemu Linux jest tzw. „rdzeń”, po angielsku „kernel”. Sam system jest udostępniany za darmo, na zasadzie „open source”, do dowolnego wykorzystania i modyfikacji. Wielu programistów i całe społeczności, a także niektóre firmy wykorzystują Linuksa, dołączając do niego dodatkowe programy i ułatwienia, i inne ciekawe funkcje. Dzięki temu możesz wybrać Linuksa najbardziej odpowiadającego twoim potrzebom. Jedne polecane są bardziej początkującym użytkownikom w domu, inne do centralnych serwerowni dla profesjonalistów. Każda odmiana Linuksa nazywana jest „dystrybucją”. Wyróżnia się kilka odmian systemu (dystrybucji), z których tworzone są kolejne dystrybucje i pasujące do nich oprogramowanie, tj. Arch, Debian, Gentoo (BSD), Fedora (RedHat), OpenSUSE.
Którego Linuksa powinien wykorzystać nowicjusz w domu?
Jest kilka ciekawych dystrybucji dla początkujących m.in. Ubuntu, Linux Mint, Endeavour OS, Zorin OS, Elementary OS. Ja na początek polecam Zorin OS lub Linux Mint.
Jakie oprogramowanie można instalować w Linuksie?
Najlepiej jest instalować wersję oprogramowania skierowaną do konkretnej grupy Linuksa jaką masz zainstalowaną, tj. bazujących na Debianie, Fedorze, Arch, OpenSUSE, BSD. Najbardziej popularne dystrybucje Linuksa bazują na pierwszych trzech wspomnianych wyżej. Linuks to system dający ogromne możliwości również umożliwiający instalację programu bazującego na Fedorze, w systemie np. bazującym na Debianie. Dystrybucja BlendOS ma już wbudowaną taką funkcję.
Czy znajomość linii komend jest konieczna?
Tekstowe komendy wpisujesz za pomocą programu typu „Terminal”. Dystrybucje skierowane do początkujących, domowych użytkowników, szczególnie te podane wyżej, nie wymagają używania linii komend. Ale poznanie podstawowych komend na pewno usprawni twoją pracę w systemie Linux. Wiele dystrybucji posiada graficzny interfejs obsługi, jak Windows. Niektóre mają więcej niż jeden interfejs graficzny, a najpopularniejszymi są GNOME, KDE i Cinnamon. Istnieje możliwość zmiany grafik i kolorów danego interfejsu, z możliwością ściągania szablonów (themes) z Internetu.
Czy system obsługuje język polski?
Linuks w pełni obsługuje język polski. Podczas instalacji zaznaczasz lokalizację „Polska”, następnie proces instalacji i sam system będą w języku polskim.
Ile kosztuje Linux?
Ogromna większość dystrybucji Linuksa jest dostępna za darmo z możliwością jego wykorzystania w domu i w firmie.
Czy Linux jest bezpieczny?
System jest tak samo bezpieczny jak każdy inny, ale to głównie od ciebie zależy poziom bezpieczeństwa. Nawet serwery korporacji ulegają cyber-atakom przez nieuwagę pracownika. Instaluj nowe oprogramowanie z rozwagą, czyli te najbardziej popularne i najlepiej typu „open source”. Wejdź w ustawienia Firewall i go uaktywnij. Korzystaj z bezpiecznej przeglądarki internetowej np. LibreWolf (bardziej zabezpieczona i prywatna wersja Firefox).
Nowe oprogramowanie częściej instaluj za pomocą programu Flatpak, który izoluje zainstalowane oprogramowanie od systemu operacyjnego, a program FlatSeal do Flatpak pozwoli na zarządzanie uprawnieniami tych programów. Oprogramowanie Flatpak ma też wadę, wymaga większej przestrzeni dyskowej, a także nie pobiera niektórych ustawień z systemu – właśnie ze względu na izolację.
Nie wykorzystuj konta „root” do codziennej pracy. Konto root kontroluje wszystko co dzieje się w systemie. Stwórz odrębne konto użytkownika do codziennej pracy bez uprawnień root. „Zwykły” użytkownik, a więc i szkodliwy program nie ma dostępu do systemowych plików.
Zabezpieczeń systemu Linux jest cała masa, warto niektóre z nich wdrożyć. To jest szeroki temat na serię kolejnych artykułów. Część zabezpieczeń może unieruchomić niektóre programy, czy utrudnić życie użytkownikowi, dlatego nie tylko wdrożenie, ale i dobór zabezpieczeń jest istotny.
Nie znam badań, ale niewykluczone, że ponad 90% dystrybucji Linuksa jest tworzona na zasadzie otwartego źródła, czyli „open source”, a więc każdy zainteresowany jest w stanie poznać jego kod źródłowy dostępny publicznie. W takiej sytuacji trudniej przemycić szkodliwy kod. Zwracaj też uwagę na to jakie programamy i od kogo je instalujesz.
Czy Linux zwiększa prywatność w sieci?
Tak, ale nie zawsze. Telemetria, czy zbieranie informacji o sposobie korzystania z aplikacji, systemu, komputera przez ciebie jest w świecie Linuksa rzadkością. Tutaj nie jesteś tak „szpiegowany” jak ma to miejsce w Windowsie, czy MacOS, ale są wyjątki. Instalując określoną dystrybucję Linuksa i później dodatkowe oprogramowanie zwracaj uwagę na ustawienia prywatności, udostępniania danych statystycznych itp. i wyłącz je jeśli takowe się znajdują. Ubuntu, Fedora oraz graficzne interfejsy GNOME i KDE wprowadzili telemetrię. Smartfony z Androidem (to też Linux) zbierają i przesyłają mnóstwo danych o twoim używaniu do firm trzecich. Przeglądarka Firefox posiada również funkcje telemetryczne. Niektóre dystrybucje Linuksa bazujące na Ubuntu mogą mieć usunięte, telemetryczne funkcje.
Na jakim komputerze można zainstalować Linuksa?
Ogólnie każdy komputer PC (Intel/AMD x86, x64), a nawet te z procesorem ARM (np. Raspberry Pi) nadadzą się do instalacji, ale lepiej nie starsze niż 10-letnie. Architektura ARM jest inna od PC, więc system i oprogramowanie muszą być napisane pod ARM. Dystrybucje Linuksa oraz używane w nich środowiska graficzne determinują moc komputera i najczęściej nie musi być ona wysoka. Linuks to idealny system do wprowadzenia drugiego życia staremu komputerowi PC, laptopowi. Przykładowo Linux Mint lub Zorin OS Lite działają płynnie na starszych urządzeniach. Ogólnie Linuks nie jest zasobożerny, więcej zabiera mocy graficzny interfejs GNOME. Linux Mint korzysta z Cinnamon.
Czy można grać w gry komputerowe na Linuksie?
Tak można, pod warunkiem że są napisane pod Linuksa lub dobrze działają w emulatorze Wine lub Proton. Istnieje możliwość instalacji programu Steam i kompatybilnych gier. Na marginesie dodam, że konsola do gier „Steam Deck” bazuje na Linuksie.
Selfhosty.pl
Jak wygląda obsługa kart graficznych, np. Nvidia w Linuksie?
Jeśli potrzebujesz dużej mocy i wykorzystania 100% możliwości karty, np. do gier i zaawansowanej obróbki wideo, to musisz zainstalować sterowniki komercyjne typu „proprietary” dostarczone przez Nvidia. W pozostałych przypadkach wybierasz sterowniki „open source” rozwijane przez społeczność. Podczas instalacji Linuksa najpewniej będziesz poproszony o wybór określonych sterowników, które zostaną automatycznie zainstalowane.
Czy drukarki działają w Linuksie?
Tak działają o ile mają sterowniki własne lub społeczności „open source”, które szczególnie mogą się przydać przy drukarkach sieciowych. Drukarkę instalujesz za pomocą dostarczonego wraz z systemem OS programu do zarządzania drukarkami lub bezpośrednio przy użyciu aplikacji CUPS.
Czy Linux polecany jest seniorom?
O ile przygotujesz system i komputer seniorowi to tak. Zakładam, że jeśli senior ma korzystać z komputera, to raczej do podstawowych zadań i korzystania z Internetu. Dystrybucje Linuksa z graficznym interfejsem dla początkujących są tak samo łatwe w obsłudze jak Windows, ale mogą być jeszcze łatwiejsze. A sprzęt nie musi być pierwszej świeżości i nadal system będzie „śmigać jak błyskawica”. Zatem będąc zaawansowanym użytkownikiem Linuksa możesz zamiast GNOME, czy KDE zainstalować menedżera okiem typu Hyprland i zaprogramować interfejs tak, aby senior miał łatwy dostęp do używanych aplikacji z poziomu pulpitu i niczego więcej, żadnego dodatkowego menu, zbędnych przycisków itp. Innymi słowy możesz zaprogramować interfejs tak, aby był najprostszy w obsłudze.
Jak przetestować Linuksa tymczasowo?
Dostępne są rozwiązania umożliwiające poznanie konkretnej dystrybucji Linuksa poprzez praktyczne wykorzystanie bez konieczności instalacji i wymazywaniu dotychczasowego systemu operacyjnego w komputerze. Pierwsze rozwiązanie jest polecane początkującym. Po uruchomieniu instalatora systemu Linux możesz mieć do wyboru dwie opcje: a) instalacja, b) uruchomienie wersji „live”. Uruchamiając wersję „live” uruchomisz pełną wersję systemu Linux bez instalacji, twój Windows i dane zapisane na dysku pozostaną nietknięte. Uwaga! System „live” i wpisane tam dane zostaną usunięte z pamięci komputera po jego wyłączeniu, gdyż są zapisane tymczasowo w pamięci RAM. Drugie rozwiązanie jest bardziej trwałe od poprzedniego i dla zaawansowanych, polega na uruchomieniu oprogramowania tworzącego maszynę wirtualną, w której instalujesz Linuksa. Ponadto na YouTube znajdziesz mnóstwo filmów prezentujących różne dystrybucje Linuksa.
